Кичево

Градот меѓу Бистра и Илинска, во срцето на Кичевската Котлина

Кичево е град во средишниот дел на Западна Македонија, сместен во јасно обликуваната Кичевска Котлина. Припаѓа на горното сливно подрачје на реката Треска: на север допира до превојот Стража, на запад се издига Бистра, на југ по долината на Треска кон Илинска Планина, а на исток со јужниот дел на Порече. Градот лежи на надморска височина од околу 625–650 м (околните села се од 600 до 1000+ м).


Историја

Кичево има длабока, слоевита историја – од античкиот град Ускана и римските патишта, преку средновековни крепости и црковни темели, османлискиот период со старата чаршија и саат-кулата, до револуционерните движења, ослободувањето во Втората светска војна и современиот градски развој.


Античка и средновековна историја

Во античко време во близина постоел градот Ускана (спомнат во владеењето на Персеј), со значајна улога во македонско-римските војни (170–169 г. п.н.е.). Римјаните изградиле патишта (траса Скупи–Лихнид) и крајпатен кастел на Кале; по катастрофалниот земјотрес во 518 г. населбите опаѓаат. Со доселувањето на Словените (VII век) и склавинијата Берзитија, животот оживува; во времето на цар Самуил Кичево е голем воен кастрон. По 1015–1018 г. градот повторно е под Византија, а во следните векови менува српска, бугарска и епирска власт (даровница на крал Милутин, 1294).


Османлиско владеење

Под османлиска власт од 1385 г., Кичево станува административен и стопански центар (во 1476 г. управител Али-бег; градот брои ~217 куќи). Чаршијата добива ориентален лик, се подигаат чешми и саат-кула; се бележи и развој на рударството (бакар, манган) кон крајот на XIX век. Црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ е обновувана на постари темели, а во градот постојат и тeќиња. Патописецот Едмунд Спенсер (1850) опишува тежок период по феудалната анархија (Хамза-паша), кога тврдината на Кале била разрушена.


Револуционерно движење и Илинден

Од 1878 г. (првата чета на Дуко Тасев и Јордан Пиперката) па до Илинден 1903, кичевскиот крај е активен во борбата; кратко се држат ослободени територии до 9 август. Чаршијата е центар на занаети и трговија; во 1907 г. е обновена „Св. Петар и Павле“. Во меѓувоениот период дел од симболите (саат-кулата) се губат, а по 1945 г. национализацијата ги менува занаетчиството и урбаната слика.


Современа историја

По 1912 г. завршува османлиската управа; во кралството СХС заживува трговијата и се гради теснолинејката до Охрид. Во Втората светска војна Кичево е под италијанска окупација; на 11 септември 1943 градот е ослободен и станува прв слободен град (заедно со Дебрца), а конечно ослободен на 15 ноември 1944. По 1991 г. Кичево е дел од независна Македонија.


Култура

Културниот идентитет се чита низ старата кичевска чаршија, храмовите и манастирите, теќињата, музејските збирки и спомениците. Домашните занаети, еснафските куќи и градската архитектура од меѓувоениот период му даваат препознатлива амбиентална вредност.


Знаменитости

  • Китино Кале – средишниот рид/крепост над градот
  • Спомен-костурница на паднатите борци (1968) – автор Јордан Грабулоски
  • Музеј „Западна Македонија во НОБ“ – со постојана историска и етнолошка збирка
  • Манастир „Св. Богородица Пречиста (Кичевска)“
  • Манастир „Св. Ѓорѓи“ – Кнежино
  • Црква „Св. Апостоли Петар и Павле“ – на постари темели
  • Џамија „Султан Бајазит“
  • Стара кичевска чаршија – занаетчиско-трговско срце
  • Саат-кула (историски спомен)
  • Историскиот теснолинеен воз „Ќирчо“ (Чајниче)

Значајни настани

  • Ден на градот – 11 септември (ослободувањето во 1943)
  • Културни и верски собири во Пречиста и храмовните слави

Храна

Кичевската трпеза е домашна и изобилна: ѓомлезе, јагне на ражен, тавче-гравче, пити со сирење, млечни продукти од планина, зимници – ајвар, пинџур и киселени.


Спорт

ФК Напредок е градскиот симбол; активни се и кошарката, боречките и карате клубовите. Планините Бистра и Илинска нудат планинарење, велосипедизам и излети.


Кога ќе задува ветерот од Бистра и ќе заѕвони чаршиската калдрма, знаеш – Кичево е дом што не се заборава.